Limfomi

Šta je limfom? 
 
Limfom je uopšten naziv za rak limfnog sistema. Limfni sistem predstavlja dio odbrambenog, imunog sistema i sastoji se od međusobno povezanih limfnih sudova, limfnih čvorova i organa koji uključuju: koštanu srž, timus, slezinu i krajnike. Limfni sistem je ispunjen bezbojnom tečnošću koja se naziva limfa i ona sadrži limfocite – ćelije koje se bore protiv infekcija. Kada ove ćelije razviju abnormalnosti može doći do njihovog sakupljanja u limfnim čvorovima i mogu se formirati tumori.

Limfomi čine više od 3% malignih bolesti koje se javljaju širom svijeta1.

Postoji više različitih pod-tipova limfoma koji se mogu podijeliti u dvije osnovne grupe: hočkinov limfom (Hočkinova bolest) i nehočkinov limfom (NHL)2.

Hočkinov limfom (HL)

Hočkinov limfom je rijetka forma limfoma koju karakteriše specifična abnormalna tumorska ćelija (Reed Sternberg-ova ćelija) koja se ne javlja u ostalim tipovima limfoma. Oko 68’000 ljudi širom svijeta se dijagnostikuje godišnje da boluje od Hočkinovog limfoma, 40’500 (60%) su muškarci a 27’500 (40%) su žene1.

Nehočkinov limfom (NHL)

Svi limfomi koji nisu Hočkinovi se klasifikuju kao Nehočkinovi. Postoji više od 30 podtipova Nehočkinovih limfoma koji se mogu podijeliti u 2 grupe, na osnovu brzine tumorskog rasta3.

  1. Indolentni (limfomi niskog gradusa): Tumorske ćelije se dijele i rastu sporo što uzrokuje sporije postavljanje dijagnoze.
  2. Agresivni (limfomi srednjeg/visokog gradusa): Tumorske ćelije se dijele i rastu brzo u organizmu.

 

NHL spada u 10 najčešćih maligniteta. U Evropi se godišnje dijagnostikuje oko 94’000 ljudi koji boluju od NHL a 42’000 ljudi godišnje umire zbog NHL1.

 

Faktori rizika

Za sada ne može da se objasni zašto je jedna osoba oboljela od NHL, a druga nije. Jasno je, ipak, da limfom nije izazvan povredom i da nije zarazan: niko ne može da “dobije” limfom od druge osobe. Proučavajući obrasce pojavljivanja limfoma među stanovništvom, istraživači su došli do izvjesnih faktora rizika koji su češći kod osoba oboljelih od NHL. Pa ipak, sve osobe sa tim faktorima rizika ne oboljevaju od NHL a pojedini bolesnici koji su oboljeli od ove bolesti nemaju nijedan od ovih faktora.

Neki od faktora rizika povezanih sa pojavom Nehočkinovog limfoma:

  • Godine/Spol – vjerovatnoća oboljenja od NHL je veća kod osoba starije dobi i učestalija je kod muškaraca nego kod žena
  • Oslabljen imunski sistem – NHL je češći kod osoba sa urođenim poremećajima imunskog sistema, autoimunskim bolestima, HIV/AIDS-oma (SIDA), ili među osobama koje koriste imunosupresivne lijekove nakon presađivanja organa
  • Virusi – humani T-limfotropni virus tipa I (HTLV-1) I Epštajn-Bar virus su dva infektivna agnesa koji povećavaju rizik od razvijanja NHL4
  • Okolina – osobe koje rade sa ili su na neki drugi način izložene hemikalijama, kao što su pesticidi i đubriva, imaju veći rizik od razvijanja NHL.

 

Simptomi i dijagnoza

Najčešći simptomi limfoma su5:

  • Bezbolni otok limfnih čvorova na vratu, ispod pazuha ili u preponama
  • Noćno znojenje
  • Povišena tijelesna temperatura, posebno u večernjim satima
  • Neobjašnjivi gubitak težine i konstantan umor
  • Kašalj
  • Uporan svrab po tijelu

Ovi simptomi nisu sigurni znaci NHL. Oni mogu biti izazvani drugim, manje opasnim uzrocima, kao što su gripa ili neka druga infekcija. Samo ljekar može da postavi dijagnozu. Jedini način za postavljanje precizne dijagnoze je biopsija uvećanog limfnog čvora.


Terapijske opcije

Watch & Wait

Watch and Wait (posmatraj i čekaj) je termin koji se koristi da bi se opisao period tretmana u kome se ništa ili se skoro ništa ne primjenjuje. Ljekar se za ovu opciju može odlučiti zbog jednog od sljedećih razloga:

  • Limfom je spororastući (indolentni)
  • Limfom ne reaguje dobro na hemoterapiju ili radioterapiju u ovom stadijumu
  • Bolesnik živi normalno i ima malo simptoma bolesti

Primjena strategije posmatraj i čekaj ne znači da se ljekar predaje ili da ne želi da primjeni određeni tretman:

 

  • Posjećivati redovno ljekara zbog praćenja bolesti
  • Raditi analize krvi i odgovarajuća snimanja – rentgen, kompjuterizovana tomografija (CT) ili magnetna rezonanca (MR)
  • Biti upoznat sa simptomima na koje treba da obrati pažnju kako bi se javio ljekaru ukoliko se oni pojave.

Hemoterapija

Hemoterapijski ljekovi (citostatici) ubijaju maligne ćelije na taj način što spečavaju njihovu diobu i rast. Postoji mnogo različitih hemoterapijskih lijekova. Tip hemoterapije koji će biti primijenjen zavisi od tipa limfoma. Neki hemoterapijski lijekovi se mogu primjenjivati samostalno ali se obično za liječenje NHL oni kombinuju. Često se hemoterapija može kombinovati sa drugim vrstama terapije kao što su na primjer monoklonska antitijela.

Monoklonska antijela

Monoklonska antitijela su supstance proizvedene u laboratorijama koje specifično propoznaju određene strukture na površini malignih ćelija kao što su na primjer proteini. Svako monoklonsko antitijelo prepozanje samo jedan cilj (specifičan protein ili antigen). Nakon vezivanja za ciljano mjesto, monoklonsko antitijelo može da uništi malignu ćeliju i/ili da stimuliše imuni sitem organizma da napadne ovaj cilj. Monoklonska antitijela se mogu koristiti samostalno ili u kombinaciji sa hemoterapijom.

Terapija zračenjem

Terapija zračenjem ili radioterapija predstavlja upotrebu energije X-zraka za ubijanje malignih ćelija.

Transplantacija

Postupak transplantacije podrazumijeva zamjenu malignih ćelija zdravim ćelijama krvne loze (ćelije najranijeg stadijuma razvića). Ćelije krvne loze mogu biti prikupljene iz kostne srži ili iz periferne krvi. Postoje dva osnovna tipa transplantacije:

1. Alogena transplantacija
Visoke doze hemoterapije se koriste kako bi se ubile ćelije limfoma. Ipak, primjena hemoterapije također dovodi do ubijanja većine ćelija koštane srži i stoga je neophodna njihova zamjena. Kod alogene transplantacije uništena kostna srž se zamjenjuje ćelijama krvne loze dobijenim od podesnog davaoca. Ćelije krvne loze se onda razvijaju u tkivu nove koštane srži.

2. Autologna transplantacija
U autolognoj transplantaciji, uništena koštana srž se zamjenjuje ćelijama krvne loze uzetim iz krvi samog bolesnika sakupljene prije primjene visokih doza hemoterapije.

Hirurška intervencija

Hirurška intervencija se može prudužiti da bi se uklonio tumor, postavila dijagnoza ili odredio stadijum bolesti. Tkivo oko tumora i obližnji limfni čvorovi mogu takođe biti uklonjeni tokom operacije.

Reference

1. Ferlay J, Shin HR, Bray F, Forman D, Mathers C and Parkin DM. GLOBOCAN 2008 v1.2, Cancer Incidence and Mortality Worldwide: IARC CancerBase No. 10 [Internet]. Lyon, France: International Agency for Research on Cancer; 2010. Available from: http://globocan.iarc.fr, accessed on 24/10/2011.

2. Harris, N.L. et al.Lymphoma classification. The R.E.A.L. and WHO classification of lymphoid neoplasms. Ann.Oncol. 11 Suppl 1 (2000), 3-10.

3. Evans LS, Hancock BW. Non-Hodgkin lymphoma. Lancet 2003;362:139-46.

4. Jarrett, R.F. Viruses and lymphoma/leukaemia. K pathol.208 (2006), 176-186

5. Friedberg JW, Mauch PM, Rimsza LM, Fisher RI. Non-Hodgkin's Lymphomas. In: DeVita VT, Lawrence TS, Rosenberg SA, eds. DeVita, Hellman, and Rosenberg's Cancer: Principles and Practice of Oncology. 8th ed. Philadelphia, Pa: Lippincott Williams & Wilkins; 2008: 2098-2142.